Clemens non Papa

Jacobus Clemens non Papa (1512–1555/56?) zou in Zeeland geboren zijn. Hij was priester en bon vivant, want tijdens zijn leven deed hij vele steden binnen de Lage Landen aan en had hij vele broodheren! Zijn bijnaam “non Papa” zou gediend hebben om hem te onderscheiden van de Ieperse dichter en tijdgenoot Jacobus Papa.

Deze renaissancecomponist uit de Frans-Vlaamse School mag beschouwd worden als één der giganten uit de zgn. “post-Josquin”generatie. In een carrière van amper 20 jaren heeft hij een onwaarschijnlijke hoeveelheid polyfone (meerstemmige) muziekwerken gecreëerd. Daardoor was hij een van de meest productieve en begaafde componisten van de 16de eeuw. Als tijdgenoot van o.a. Adriaan Willaert wordt hij gerekend tot de 4de generatie Frans-Vlaamse polyfonisten. Zijn composities waren van een dermate uitzonderlijk hoge kwaliteit dat hij alom gekoesterd en veel gevraagd was door de belangrijkste religieuze en politieke machten van zijn tijd. Binnen de “toplaag” van deze generatie manifesteert Clemens non Papa zich als een heel aparte figuur: hij was de enige die zijn muzikale sporen niet verdiende aan de grote buitenlandse hoven of kathedralen, maar binnen de grenzen van de Lage Landen. Ondanks zijn “benoeming” als opvolger van Josquin Desprez (1450/55 – 1521) is hij eigenlijk altijd in de schaduw blijven staan van zijn grote voorbeeld en voorganger en heeft hij zich eigenlijk nooit kunnen evenaren met componisten uit de Italiaanse hoogrenaissance.

Ter gelegenheid van de herdenking van zijn 500ste geboortejaar, is vanuit Vlaanderen het idee ontstaan om een grensoverschrijdend muzikaal eerbetoon aan Clemens non Papa te brengen. In 2012 start het project “Clemens 500”, waarbij de deelnemers in de voetsporen kunnen treden van deze begaafde componist door concerten en lezingen bij te wonen in de verschillende steden waar Clemens non Papa leefde en werkte: Middelburg, Gouda, Antwerpen, Brugge, Den Bosch, Ieper, Leuven en Diksmuide, alwaar hij vermoedelijk overleden is.

In dit kader werd de Illustre Lieve Vrouwe Broederschap benaderd en gevraagd om in enige vorm deel te nemen aan deze herdenking, aangezien deze componist inderdaad ook in dienst van de Broederschap is geweest en voor haar erediensten, die gehouden werden in de Sacramentskapel van de Sint-Janskathedraal, polyfone kerkmuziek heeft geschreven. Besloten werd om in samenwerking met de Cappella Pratensis een herdenkingsconcert in ’s-Hertogenbosch te organiseren, het enige in Nederland overigens.

Twee bijzonderheden dienen nog vermeld te worden. Allereerst is men erin geslaagd om de wereldberoemde, veelzijdige, eminente Amerikaanse musicoloog Joshua Rifkin als gastdirigent naar de Lage Landen te krijgen. Rifkins werk als dirigent, pianist en klavecinist omvat immers muziek van de 15de tot en met de 20ste eeuw. Verder heeft hij o.a. in 1978 het beroemde Bach Ensemble opgericht waarmee hij grote internationale faam verworven heeft.

Tweede bijzonderheid is dat dankzij de goede contacten tussen de Broederschap en het Jeroen Bosch Art Center (JBAC), de oprichter en grote gangmaker hiervan, de Heer J. Timmermans, spontaan aangeboden heeft om zijn JBAC “om niet” ter beschikking te stellen voor dit herdenkingsconcert. Ik wil hem daarvoor, namens de Broederschap en de Cappella Pratensis, bijzonder hartelijk dankzeggen. Een ruimhartig en royaal gebaar van cultureel-historische samenwerking in ons beider stad!

Tenslotte nog een enkel woord over de Cappella Pratensis. Het is een vocaal ensemble, opgericht als stichting in de negentiger jaren, en sinds 2009 gevestigd in de Lutherse Kerk in de Verwersstraat te ’s-Hertogenbosch. De Cappella heeft zich gespecialiseerd in het uitvoeren van polyfone meesterwerken uit de 15de en de 16de eeuw met een bijzondere aandacht voor de oorspronkelijke uitvoeringspraktijk en het historische repertoire uit de Lage Landen.

Tijdens het herdenkingsconcert zijn o.a. ten gehore gebracht: de vijf- stemmige Missa Gaude Lux Donatiane (geschreven voor de Sint-Donaaskerk te Brugge alwaar hij zangmeester was) alsook motetten van opdrachtgevers uit Antwerpen, Leuven en Den Bosch. Hoogtepunt uit het oeuvre van Clemens non Papa is het zevenstemmige motet “Ego flos campi”(“Ik ben de bloem in het veld”), aangezien dit stuk is geschreven “ter eeren onser lieven vrouwen”. De tekstregel “Sicut Lilium Inter Spinas” uit het Hooglied 2,2 (“Zoals een lelie tussen de doornen”) is tot 3 maal toe nadrukkelijk homofoon getoonzet, dit in tegenstelling tot de zevenstemmigheid die verwijst naar de Zeven Vreugden van Maria.

Zoals velen zich weten te herinneren heeft de Cappella Pratensis in 2008 de “première” gezongen van de in opdracht van de Broederschap door de Britse componist Anthony Pitts geschreven “Missa Unitatis”, destijds eveneens uitgevoerd in het JBAC.

(met dank aan Stratton Bull en Marc Versteeg, resp. muzikaal en zakelijk leider van de Cappella Pratensis)

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*