Lees meer over de schilderijen van Jean-Baptiste van der Hulst

zwanenbroeders

zwanenbroeders

1. Toegeschreven aan Jean-Baptiste van der Hulst (Leuven, 1790-1862 Brussel)

Portret van koning Willem II (1792-1849) als prins van Oranje
olie op doek, ca. 1831, 62,3 x 48,8 cm.

 

PROVENANCE:

Auguste Helena Gerharde (Gus) van Heek (1878-1944), echtgenote van Constantin Carl Hermann Franz Jungé (1858-1915), vererfd aan hun dochter.

Friederike (Riek) Jungé (1906-2003), echtgenote van Paul baron von Schmiesing genannt Korff (1904-1977), vererfd aan hun zoon.

Peter Paul Gerhard baron von Schmiesing genannt Korff.

 

Soms is er sprake van perfect toeval of groot geluk bij de verwerving van nieuwe aanwinsten voor de collectie van Museum het Zwanenbroedershuis. Zo kwam uw conservator onlangs door wederzijdse connecties in contact met Peter baron von Schmiesing genannt Korff, woonachtig in de buurt van München. Hij was op zoek naar een goede bestemming voor een schilderij dat hij erfde uit de collectie van zijn grootmoeder, Auguste Helena Gerharde (Gus) van Heek (1878-1944), lid van de bekende textielfamilie in het Oosten van ons land. Het betrof een onbekend geschilderd portret van Koning Willem II der Nederlanden (fig. 1). Waarschijnlijk erfde baron von Korffs grootmoeder, wier grootouders generatiegenoten van Koning Willem II waren, het schilderij van haar vader, Gerrit Jan (Vossen) van Heek (1837-1915).

Na enige toelichting over de rol van Koning Willem II als lid van de Broederschap en het huidige Museum was baron von Korff er direct van overtuigd dat zijn schilderij in het Zwanenbroedershuis uitstekend op zijn plek zou zijn, en stelde hij voor het portret als geschenk aan de Collectie toe te voegen, waarvoor wij hem uitermate dankbaar zijn. Met dit portret krijgt een belangrijk lid van onze Broederschap binnen de Collectie een nog duidelijker gezicht, en zullen wij hem in de nieuwe opstelling van de museumcollectie prominent naar voren kunnen laten komen.

Willem II (Den Haag, 6 december 179217 maart 1849, Tilburg) werd geboren als zoon van de latere koning Willem I en Wilhelmina van Pruisen. Zijn jongere broer Frederik overleed jong, evenals zijn zuster Paulina, alleen zijn zuster Marianne (1810-1883) overleefde hem ruimschoots. Willem II bracht zijn jeugd door aan het hof van de Koning van Pruisen, waar hij na zijn militaire opleiding in het Pruisische leger diende, gevolgd door een functie in het Engelse leger. In 1813 keerde hij terug naar Nederland in het gevolg van zijn vader, die in 1815 Koning werd van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, waardoor hij troonopvolger werd. Tevens werd hij bevelhebber van een legerkorps dat met Engelse troepen vocht tegen Napoleon. Op 16 juni 1815 speelde Willem II met zijn troepen een belangrijke rol in de slag bij Quatre-Bras, waar hij samen met de troepen van Bernhard von Sachsen-Weimar de Franse troepen tegenhield totdat Engelse versterkingen waren gearriveerd. Twee dagen later raakte de prins gewond in de slag bij Waterloo, die door Napoleon werd verloren. Dat verlies bleek van belang voor ons land: Noord- en Zuid-Nederland werden staatkundig samengevoegd, een verbinding die slechts 15 jaar zou standhouden. Na de hereniging van de Nederlanden werd Willem II onder andere minister van defensie in de regering van zijn vader. Hij verbleef meestal in Brussel, waar de regering afwisselend met Den Haag steeds zes maanden zetelde. Willem II trad in februari 1816 in het huwelijk met Anna Paulowna, een dochter van tsaar Paul I van Rusland.

Op 18 augustus 1818 werd hij als lid van de Illustre Lieve Vrouwe Broederschap geïnstalleerd met de uitreiking van een gouden broederschapsinsigne. Pas op 7 oktober 1840 besteeg hij de troon als Willem II, een rol die hij nog geen tien jaar zou vervullen. Toen in 1846-1848 aan de Hinthamerstraat het nieuwe Zwanenbroedershuis verrees, deed Koning Willem II met Nlg. 2.000 een aanzienlijke bijdrage voor de bouw.

Gedurende zijn leven is Willem II vele malen geportretteerd. Het nu besproken portret is duidelijk te plaatsen in een groep portretten die rond 1831 ontstond en door de Vlaamse kunstenaar Jean-Baptiste van der Hulst (Leuven 1790 – 1862 Brussel), werd vervaardigd, direct nadat deze in 1830 was benoemd tot ‘schilder des Konings’ voor Willem I, en zich in Den Haag had gevestigd. Later zou Van der Hulst koning Willem II bij diens grootscheepse kunstaankopen adviseren, zoals uiteengezet in de tentoonstelling ‘Willem II – Kunstkoning’, tot 16 juni 2014 te zien in het Dordrechts Museum. Willem II zou zich laten gelden als de grootste kunstverzamelaar van ons land, wiens collectie helaas na zijn dood door veiling grotendeels naar het buitenland is verdwenen.

Zwanenbroeders

2. Omgeving Jean-Baptiste van der Hulst (1790-1862)

olie op doek, ca. 1831
62,3 x 48,8 cm.
Museum het Zwanenbroedershuis,
‘s-Hertogenbosch

 

Zwanenbroeders

3. Carel Christiaan Antony Last & Jean-Baptiste van der Hulst, naar Jean-Baptiste van der Hulst,

gedrukt door L. Desguerrois & Co., uitgegeven
door Alexander Hieronymus Bakhuyzen (I), litho,
  1. 1831, 32,5 x 25,2 cm.
Den Haag, RKD (collectie Iconografisch Bureau).

 

Op het nu geschonken portret zit Willem II als Prins van Oranje (fig. 2), ca. veertig jaar oud, ontspannen op een gebeeldhouwde empire fauteuil, zijn rechter arm over de rugleuning gelegd, met op de achtergrond een gordijn met daarachter een glooiend landschap onder bewolkte hemel. De prins is gekleed in een militair uniform met epauletten en hoge kraag, en draagt een ordekruis en een stervormig ordeteken met daaronder een ruitvormig ordeteken op de borst. Interessant is dat er van exact deze voorstelling een litho in dezelfde richting bestaat (afb. 3) naar een tot nu toe onbekend schilderij van Van der Hulst. Er bestaat ook een litho van Willems echtgenote Anna Paulowna naar het tegenstuk door Van der Hulst, waarvan het origineel eveneens niet bekend is. Het is niet uitgesloten dat het hier besproken schilderij het tot nu toe verloren gewaande portret van Prins Willem II door Van der Hulst is, maar het kan ook een tweede versie uit de studio van de kunstenaar zijn. De toekomstige restauratie van het schilderij zal daarover mogelijk meer duidelijkheid geven.

 

Zwanenbroeders

4. Jean-Baptiste van der Hulst (1790-1862)

Olie op doek, 33 x 26 cm, 1831
Den Haag, Stichting Historische
Verzamelingen van het Huis Oranje-Nassau

 

Zwanenbroeders

5. Henri van der Haert, naar Jean-Baptiste van der Hulst

gedrukt door Degobert & Spelle
litho, 1831, 32,5 x 25,5 cm.
Apeldoorn, Paleis Het Loo Nationaal Museum.

Het is in dit verband interessant dat Jean-Baptiste van der Hulst Willem II en andere leden van zijn familie meerdere malen portretteerde tussen 1830 en 1848, dus tot één jaar voor Willems overlijden. Zo bevindt zich in het bezit van de Stichting Historische Verzamelingen van het Huis Oranje-Nassau in Den Haag een vrijwel identiek portret van Willem II door Van der Hulst dat uit1831 gedateerd is, waarin hij in spiegelbeeld wordt weergegeven ten opzichte van het nu besproken schilderij, wederom gezeten op een gebeeldhouwde empire fauteuil, met een gordijn op de achtergrond (afb.4). Belangrijk verschil met het nu geschonken schilderij is dat Willem II op dit portret geen ordetekens of militaire kleding draagt. Ook dit portret is als litho in prent gebracht (afb. 5).

 

Zwanenbroeders

6. Jean-Baptiste van der Hulst (1790-1862)

Olie op doek, 1848, 97 x 80 cm
Den Haag, Stichting Historische
Verzamelingen van het Huis Oranje-Nassau

Vervolgens komt Willem II nog eens in dezelfde houding, gezeten op een schijnbaar identieke stoel, voor in Jean-Baptiste van der Hulsts portret van Willem II als koning, gedateerd uit1848, eveneens in de Stichting Historische Verzamelingen van het Huis Oranje-Nassau, Den Haag. Hier zit Willem op een vergulde, gebeeldhouwde empire fauteuil aan een tafel in de Kunstgalerij van Paleis Kneuterdijk in Den Haag (fig. 6), wederom in dezelfde houding maar met iets aangepaste militaire kleding. Tengevolge van het feit dat Willem II in het Haagse portret zonder uniform naar rechts kijkt, en de daarnaar gemaakte litho in spiegelbeeld is gemaakt, lijkt het erop dat het Haagse portret als prototype zou kunnen worden beschouwd. Het hier besproken schilderij toont Willem II in dezelfde richting als de litho naar het Haagse schilderij, en de litho van Willem II in uniform toont hem eveneens in spiegelbeeld tot het Haagse schilderij, terwijl hij in het schilderij van 1848 weer in dezelfde richting zit als het Haagse schilderij van 1831. Origineel of latere versie, het ons nu aangeboden schilderij is een waardevolle aanwinst voor onze Collectie en voor de historische presentatie van de Broederschap in het Zwanenbroedershuis, en zal dienovereenkomstig een goede plek krijgen in de nieuwe opstelling van de Collectie. Nogmaals dank aan Peter baron von Schmiesing genannt Korff voor zijn vriendelijke gift aan de Broederschap!

About ir N.M.P. (Nick) van Lanschot 16 Articles
10